Żywienie osób w wieku podeszłym i starczym.

Głównym celem żywienia ludzi w starszym wieku jest pokrycie podaży na wszystkie niezbędne składniki odżywcze (makro i mikroskładniki), co może pozytywnie wpłynąć na spowolnienie procesu starzenia się i zmiany jego toru w kierunku starzenia pozytywnego. Wartość energetyczna racji pokarmowej osób po 60 r.ż. W zależności od aktywności fizycznej i płci wynosi 1850 – 2900 kcal,

Dieta powinna być lekkostrawna (produkty gotowane, duszone z małą ilością tłuszczu, pieczone w folii). Zalecał bym zmniejszenie ilości tłuszczy w diecie  nie zaleca się spożywania: wieprzowiny, mięsa kaczek, tłustych wędlin, wędlin podrobowych, pasztetów, konserw mięsnych, tłustych ryb, tłustych produktów mlecznych. W każdym posiłku należy uwzględniać produkt wysokobiałkowy pochodzenia zwierzęcego . Dieta powinna zawierać duże ilości wapnia (napoje mleczne, chude twarogi).  W każdym posiłku powinny znajdować się owoce i warzywa (dostarczają witamin antyoksydacyjnych). Ograniczenie spożycia soli, unikanie ostrych przypraw. Dla zachowania sprawności fizycznej oraz umysłowej niezbędna jest regularna aktywność fizyczna, a także regularne kontakty rodzinne i społeczne. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca co najmniej 150 minut  aktywności fizycznej o umiarkowanej intensywności w tygodniu. Czas ten można podzielić na kilka dni w tygodniu, jednak aktywność fizyczna jednorazowo nie powinna trwać krócej, niż 10 minut. Włączenie się w życie społeczne zmniejsza ryzyko wystąpienia zaburzeń kognitywnych. W diecie jest za mało wody. Osoby starsze są grupą wiekową szczególnie narażoną na odwodnienie, które często pozostaje niezdiagnozowane. Zapewnienie odpowiedniej ilości płynów w ciągu dnia  mogą wpłynąć nie tylko na prawidłowe nawodnienie organizmu osoby starszej, ale także zapewnić jej lepsze samopoczucie.

W diecie powinniśmy użyć antyosydntów, ponieważ wraz z wiekiem obserwuje się wzrost markerów stresu oksydacyjnego, co ma ścisły związek z osłabieniem mechanizmów naprawczych i zmniejszoną obroną antyoksydacyjną organizmu. Dlatego ważną rolę odgrywa wzbogacanie diety w pokarmy będące źródłem antyoksydantów. Substancje te mają potwierdzone działanie przeciwzapalne i opóźniające procesy starzenia. Przeciwutleniacze z grupy polifenoli, jak i karotenoidów mogą powodować wzrost gęstości mineralnej oraz zawartości mineralnej kości. Związki te stymulują procesy osteoblastogenezy i jednocześnie hamują osteolastogenezę, m.in. poprzez obniżanie sekrecji cytokin prozapalnych. Należy zatem pamiętać o spożywaniu owoców i warzyw, o odpowiedniej podaży  wielonienasyconych kwasów tłuszczowych i regularnej aktywności fizycznej. Powinniśmy również niwelować przewlekłe stany zapalne u osób starszych co wiąże się ze spożywaniem w większych ilościach przede wszystkim warzyw, owoców i pełnoziarnistych produktów zbożowych, nisko tłuszczowych produktów mlecznych oraz ryb i owoców morza, a ograniczać spożycie mięsa czerwonego i przetworów mięsnych, napojów alkoholowych i słodzonych oraz różnego rodzaju słodyczy i przekąsek. Takie żywienie wykazuje korzystny wpływ na stan naczyń krwionośnych i w niewydolności żylnej. Podstawą diety powinny być warzywa, szczególnie te niskoskrobiowe, pełnoziarniste zboża, oleje roślinne będące źródłem jednonienasyconych kwasów tłuszczowych, a także bogate w wielonienasycone kwasy tłuszczowe ryby morskie. Ograniczyć należy czerwone mięso, a także wszelkie inne źródła nasyconych kwasów tłuszczowych. W profilaktyce chorób sercowonaczyniowych spożywać należy dwie porcje ryb tygodniowo (140 g każda), z których przynajmniej jedna porcja to ryba tłusta. Zalecenie to odnosi sie rownież do profilaktyki osteoporozy, jak i spowolnienia tempa utraty funkcji poznawczych u osób starszych.  Zalecenia dietetyczne powinny być także dostosowane do współwystępujących jednostek chorobowych: insulinooporności, cukrzycy, nadciśnienia tętniczego, hiperlipidemii i innych. Starzenie się organizmu nie jest przyczyną zaburzeń odżywiania w grupie osób starszych, ale wiele zmian zachodzących wraz z wiekiem może predysponować do rozwoju anoreksji, bulimii lub innych zaburzeń odżywiania. Ich leczenie każdorazowo powinno być zindywidualizowane i skupione zarówno na przywróceniu należnej masy ciała, w przypadku występowania niedożywienia, jak i zapobieganiu ich nawrotom. Terapia osób chorych powinna obejmować psychoterapię oraz dietoterapię. Zróżnicowane tempo zmian zachodzących w organizmie, obecność́ chorób, przyjmowanie wielu leków, różny stan odżywienia i zróżnicowane podejście do aktywności fizycznej powodują̨ , że zasady żywienia osób starszych wymagają personalizacji. Należy również wziąć pod uwagę, że wiele chorób może spowodować inne zapotrzebowanie na składniki odżywcze niż te prezentowane w normach (np. w przypadku osteoporozy).

Dieta osób starszych cierpiących na depresję powinna być bogata w kwasy tłuszczowe n-3, witaminy z grupy B, a także magnez i cynk. Istotne w prewencji depresji są także antyoksydanty, takie jak: karotenoidy, flawonoidy, których źródłem w diecie są przede wszystkim owoce i warzywa. Rekomenduje się suplementację witaminami zarówno kwasem foliowym, jak i witamin z grupy B przez wszystkie osoby starsze. Niedobór witamin z grupy B (kwasu foliowego, B6, witaminy B12) może odgrywać rolę w patogenezie upośledzenia funkcji poznawczych u osób starszych poprzez wpływ na poziom homocysteiny. Doustne suplementy pokarmowe (ONS) powinny stanowić podstawę interwencji żywieniowej u osób w ryzyku niedożywienia, które odnoszą więcej korzyści niż osoby z już rozpoznanym niedożywieniem. Suplementacja preparatami białka sprzyja nasileniu odpowiedzi anabolicznej, przy czym najlepsze działanie obserwuje się dla białka serwatkowego, dzięki najwyższej zawartości aminokwasów egozgennych. Aminokwasy o rozgałęzionym łańcuchu bocznym, ze względu na dużą zawartość leucyny, działają jako bodziec pobudzający syntezę białek mięśniowych, a także ograniczający procesy kataboliczne. Suplementacja kreatyną zwiększa oporność mięśni na zmęczenie oraz poprawia zdolność do wykonywania codziennych czynności u osób w wieku podeszłym. Jej działanie jest jeszcze lepsze, kiedy suplementacja połączona jest z treningiem oporowym. Wykazano także, że suplementacja HMB ma korzystny wpływ na przyrost tkanki mięśniowej. Suplementacja kurkuminą oraz jej pochodnymi może wydłużać życie oraz spowalniać procesy starzenia się komórek. Ponadto, kurkumina może także wspomagać prewnecję i leczenie cukrzycy typu 2, co zostało wykazane w licznych badaniach klinicznych. Niedobór witaminy D w populacji osób starszych jest powszechnym problemem. Istnieje związek występowania zespołu metabolicznego oraz jego komponentami z niedoborem tej witaminy. Dlatego należy suplementować witaminę D 2000j dziennie.

Mikroflora jelitowa pełni w organizmie człowieka wiele ważnych funkcji. Zaburzenia jej składu zwane dysbiozą mogą doprowadzić do powstania i rozwoju niektórych chorób: otyłości, cukrzycy, biegunek, zaparć, raka jelita grubego, alergii pokarmowych, czy też stanów zapalnych jelit. Istnieje wiele czynników, które mogą oddziaływać na stan flory bakteryjnej, m.in.: wiek, sposób żywienia, stan zdrowia, środowisko życia. Musimy również zwrócić uwagę na wpływ składu oraz aktywności mikrobioty jelitowej na występowanie chorób dietozależnych, takich jak: otyłość, cukrzyca typu 2, rak jelita grubego, a także choroby Alzheimera.  Zadbać o mikroflorę pozwoli nam codzienna dieta, bądź też odpowiednia suplementacja w postaci probiotyków, może przyczynić się do prewencji chorób dietozależnych. Uważa się, że do składników zapobiegających chorobie Alzheimera należą m.in.: roślinne polifenole, kwasy tłuszczowe n-3, witaminy z grupy B, kwas foliowy, średniołańcuchowe kwasy tłuszczowe oraz witaminy antyoksydacyjne. Ponadto, wzorce żywieniowe, których zastosowanie może wykazywać pozytywne działanie w zapobieganiu choroby Alzheimera to przede wszystkim dieta MIND, dieta śródziemnomorska. Kwasy omega-3 spowalnia niekorzystne procesy związane ze starzeniem się układu mięśniowego. Ponieważ konsumpcja ryb morskich w populacji polskiej, również u jej najstarszych mieszkańców, jest niedostateczna, dobrą alternatywą, poza propagowaniem przyjmowania kwasów omega-3 z żywności, wydaje się możliwość suplementacji tych związków w postaci preparatów doustnych.

Wraz z postępującym procesem starzenia dochodzi do wielu zmian w organizmie człowieka, mających pośredni lub bezpośredni wpływ na stan odżywienia. Następuje obniżenie apetytu spowodowane zmianami poziomu hormonów oraz pogarszającym się odczuwaniem smaku i zapachu. Obserwuje się zaburzenia w gospodarce wodno-elektrolitowej, które prowadzą niejednokrotnie do wystąpienia odwodnienia. Zmiany w funkcjonowaniu układu pokarmowego powodują upośledzone wchłanianie witamin i składników mineralnych, co w konsekwencji prowadzi do wielu niedoborów pokarmowych. Poważny problem stanowią współwystępujące choroby oraz przyjmowane leki, które również mogą być przyczyną powstawania niedożywienia. Dlatego też, aby przeciwdziałać niedożywieniu u osób starszych, w opiekę powinni być włączeni nie tylko lekarze, lecz również dietetycy.

W diecie osób starszych należy uwzględnić z jednej strony zmiany wywołane w organizmie procesem starzenia, a z drugiej  obecne procesy chorobowe. Ze względu na wielochorobowość może to być trudnym wyzwaniem. Dietetyk musi też być przygotowany do poradzenia sobie z koniecznością rozwiązania problemów wynikających z wzajemnie wykluczających się rekomendacji np. wynikające z procesu starzenia pożywanie 2 litrów płynów dziennie oraz ograniczenie spożycia płynów u starszego chorego z niewydolnością serca czy też suplementacja diety w wapń i witaminę D3 u chorego na osteoporozę oraz ograniczenia podaży wapnia w związku ze zdiagnozowaną kamicą nerkową wapniową. Powyższe przykłady wskazują dobitnie na konieczność indywidualizacji rekomendacji, co jest jedną z podstawowych zasad postępowania z chorymi geriatrycznymi (czyli takimi, którzy w związku z wielochorobowością i wielolekowością ryzyko załamania homeostazy w wyniku nawet niewielkiego stresu jest znaczne; pamiętać przy tym warto, że stresem takim dla organizmu może być niewłaściwa dieta).

Dodaj komentarz