ZAPARCIA

ZAPARCIA
DEFINICJA
Zbyt mała częstotliwość wypróżnień (2 lub mniej’/ tydzień) lub stolce twarde, oddawane z wysiłkiem, często z towarzyszącym uczuciem niepełnego wypróżnienia [2.4].
ROZPOZNANIE

KRYTERIA RZYMSKIE IV
Rozpoznanie zaparć następuje jeśli podczas 3 ostatnich miesięcy występowały > 2 z następujących objawów [4]:
□ zwiększony wysiłek przy ponad 25% wypróżnień,
□ uczucie niepełnego wypróżnienia podczas 25% wypróżnień,
□ twardy stolec przy ponad 25% wypróżnień,
□ mniej niż 3 samoistne wypróżnienia na tydzień,
□ potrzeba ręcznego wspomagania wypróżnień > 25% defekacji,
□ sporadyczne występowanie luźnych stolców bez zastosowania leków przeczyszczających
EPIDEMIOLOGIA
W Polsce na przewlekłe zaparcia cierpi 13% społeczeństwa. Występuje u ludzi w każdym wieku, natomiast częściej u kobiet i osób po 65 roku życia i może sięgać nawet 80% wśród pensjonariuszy domów pomocy społecznej.

PATOGENEZA
Wolny pasaż jelitowy może być spowodowany:
□ zmniejszeniem liczby skurczów o wysokiej amplitudzie, składających się na falę perystaltyczną (zaparcia atoniczne),
□ wzmożoną i nieskoordynowaną aktywnością motoryczną okrężnicy, także powodującą upośledzenie pasażu treści kałowych (zaparcia spastyczne).
PRZYCZYNY ZAPARĆ

PIERWOTNE
WTÓRNE
związane z wydłużonym czasem pasażu jelitowego (STC)
związane z prawidłowym czasem pasażu jelitowego (NTC)
związane z dysfunkcją dna miednicy
m.in. organiczne np. nowotwór jelita grubego metaboliczne np. ciąża
dieta i tryb życia (dieta ubogoresztkowa, nieregularne odżywianie, siedzący tryb życia) neurologiczne, endokrynologiczne, lekiCIĄŻA
LEKI
NISKI STATUS
SOCJOEKONOMICZNY
PŁEĆ ŻEŃSKA
PRZEBYTE OPERACJE
WIEK PODESZŁY
NISKA LUB BRAK AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ
NISKI POZIOM WYKSZTAŁCENIA
NIEPRAWIDŁOWE NAWYKI ŻYWIENIOWE (ZBYT MAŁA PODAŻ BŁONNIKA, PŁYNÓW)
CIĘŻKA PRACA FIZYCZNA
OTYŁOŚĆ
NIEFARMAKOLOGICZNE

LECZENIE
□ diagnostyka (badania: podmiotowe, przedmiotowe, laboratoryjne, endoskopowe, biopsja, specjalistyczne wg zaleceń lekarza)
leczenie zachowawcze – odpowiednio zbilansowana dieta, regularne posiłki, zwiększenie podaży płynów, wykluczenie czynników sprzyjających zaparciom (stres, zła sytuacja ekonomiczna, społeczna, itp.), trening defekacji, brak wstrzymywania defekacji

PROFILAKTYKA
dieta bogata w błonnik pokarmowy
ograniczenie spożycia białego pieczywa, słodyczy, konserw, potraw smażonych, produktów wędzonych, odpowiednia podaż płynów aktywność fizyczna regularne odżywianie regularne wypróżnianie, brak wstrzymywania defekacji treningi defekacji regularna kontrola morfologii krwi badania endoskopowe jelita grubego u osób > 50 r.ż. regularna kontrola lekarska

FARMAKOLOGICZNE
□ leki zmiękczające kał
□ leki osmotyczne
□ leki pobudzające, o działaniu drażniącym
□ zwiększające objętość mas kałowych

CHIRURGICZNE
ciężkie postacie zaparć ze zwolnionym pasażem oporne na leczenie zachowawcze i farmakologiczne

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA OSÓB Z ZAPARCIAMI NAWYKOWYMI
Zaparcia nawykowe postaci atonicznej to czynnościowe, długotrwałe zatrzymanie stolca w wyniku słabych ruchów perystaltycznych jelita grubego. Charakteryzuje się zaleganiem w jelicie grubym mas kałowych. Stolce stają się zbite i twarde, trudniej przesuwają się przez jelita, wypróżnienia są niepełne i bolesne.[1].

RODZAJ I CEL DIETY
W zaparciach nawykowych w postaci atonicznej stosowana jest dieta bogatoresztkowa. Celem diety jest poprawa metabolizmu, dostarczenie wszystkich niezbędnych składników odżywczych, pobudzenie motoryki i uregulowanie ich czynności.
jelit
ZASTOSOWANIE
W zaparciach nawykowych typu atonicznego w zaburzeniach czynnościowych jelit.
oraz
ZALOŻENIA DIETY
□ modyfikacja diety podstawowej poprzez zwiększenie ilości błonnika pokarmowego frakcji nierozpuszczalnych do 40-50g/d oraz płynów do 25-30ml/kg mc
□ spożywanie regularnie 5-6 małych objętościowo posiłków
□ białka -14-16%
□ tłuszcze – 25- 30%
□ węglowodany – 54-61%
□ zalecana obróbka przygotowanych potraw: gotowanie na parze, w wodzie, pieczenie w folii, pergaminie, smażenie bez tłuszczu
□ zwiększenie przyjmowania w diecie wapnia, magnezu i żelaza-> podczas spożywania produktów bogatych w kwas fitynowy(np. otręby)
□ woda niegazowana źródlana lub nisko
i średnio zmineralizowana, soki owocowo- warzywne, czarna kawa
□ otręby oraz gruboziarniste produkty zbożowe m.in. kasza gryczana, jęczmienna, pieczywo razowe, pieczywo graham
□ mleko i przetwory mleczne m.in. jogurt naturalny, 1-dniowy kefir, chudy twaróg
□ chude ryby np. dorsz, mintaj, pstrąg tęczowy, miruna
□ chude mięsa np. kurczak, indyk, królik, cielęcina
□ owoce w postaci świeżej np. jabłko oraz suszonej m.in. suszone śliwki, rodzynki, figi
□ warzywa w postaci świeżej, gotowanej oraz soków m.in. buraki, papryka, pomidor, marchew
□ oleje roślinne np. oliwa, olej lniany, olej rzepakowy bezerukowy, orzechy (np. włoskie)

SUPLEMENTY
□ witamina D3 2000j/dobę spożywana z tłuszczem
□ probiotyki celowane na ochronę jelita (np. sanprobi)
□ środki przeciw zaparciom (np. czopki glicerynowe) wg zaleceń lekarza
□ napoje gazowane np. woda gazowana, coca- cola
□ biały ryż, kasza manna, patki ryżowe, mąka ziemniaczana, pieczywo cukiernicze, świeże, pszenne pieczywo
□ tłuste gatunki mięs np. wieprzowina, baranina, kaczka, mięsa smażone
□ zupy na wywarach kostnych z warzyw kapustnych, wzdymających np. grochówka, zupa z fasolą szparagową, kapuśniak,
□ warzywa wzdymające – kapustne, cebulowe, suche strączkowe np. cebula, kapusta
□ wybrane owoce np. czereśnie, banan
□ desery np. kisiel (działanie zapierające)
□ dżemy wysokosłodzone, czekolada (zmniejszenie perystaltyki jelit)

PRZYKŁADOWY JADŁOSPIS

800 11:00 14:00 1700 20:00
□ płatki owsiane □ chleb żytni                 □ filet z indyka □ sałata zielona □ pstrąg tęczowy
□ mleko 1,5% □ polędwica z indyka □ ryż brązowy □ marchew □ kasza jęczmienna
□ siemię lniane □ margaryna miękka □ cukinia □ burak pęczak
□ truskawki 80% □ batat □ jogurt naturalny □ pomidor koktajlowy
□ orzechy włoskie □  papryka czerwona □

□  pomidor                     □

□  mandarynka             □

marchew                         □ oliwa z oliwek

pomidorki koktajlowe □ sok z cytryny oliwa z oliwek

□ oliwa z oliwek

PIŚMIENNICTWO:
1) Ciborowska H., Rudnicka A., Dietetyka żywienie zdrowego i chorego człowieka, PZWL, wyd. IV, Warszawa 2019
2) Cymerys M., Kliniczny zarys chorób wewnętrznych. Podręcznik dla studentów dietetyki, T.I. Poznań 2013
3) Daniluk J., Przewlekłe zaparcia – niedoceniany problem kliniczny, Varia Medica, 2018, T.II, nr 4, s. 286-296
4) Gajewski P., Interna Szczeklika 2017, Kraków 2017
5) Hermann J., Kościński T., Praktyczne zasady postępowania w zaparciach u dorosłych, Ginekol Pol. 2012, 83, s. 849-853
6) Jabłońska B., Żaworonkow D., Lesiecka M. współaut., Zaparcia – etiopatogeneza, diagnostyka i leczenie, 2011, s. 33 – 38
7) Szczeklik A , Choroby wewnętrzne, Wyd. I. T. I. Kraków: Medycyna Praktyczna, 2005

Dodaj komentarz