Zalecenia dietetyczne w chorobach kardiologicznych

Zastosowanie i cel diety.

Dieta o kontrolowanej zawartości kwasów tłuszczowych stosowana jest :

  • w hiperlipidemii,
  • w miażdżycy,
  • w profilaktyce niedokrwiennej choroby serca,

Celem diety jest zmniejszenie stężenia lipidów w surowicy krwi.

Rodzaj zaleconej diety: śródziemnomorska

Badania wykazały, że dieta śródziemnomorska może zmniejszać ryzyko CVD. Tradycyjna dieta śródziemnomorska, oparta jest na świeżych warzywach i owocach, pełnoziarnistych produktach zbożowych, roślinach strączkowych, olejach roślinnych (głównie oliwie z oliwek) i rybach. Charakteryzuje się niewielkim udziałem czerwonego mięsa, produktów mlecznych i nasyconych kwasów tłuszczowych oraz alkoholu (głównie wina). Wykazano, że sposób żywienia zgodny z modelem diety śródziemnomorskiej jest powiązany z 10% zmniejszeniem zgonów z powodu CVD oraz 8% redukcją wszystkich zgonów (Sofi i wsp. 2010). Estruch i wsp. (2013) wykazali 29% obniżenie ryzyka zachorowania na CVD u pacjentów z grupy wysokiego ryzyka, stosujących dietę śródziemnomorską przez okres ponad 5 lat, w porównaniu do grupy kontrolnej.

Cel diety: redukcja tkanki tłuszczowej, obniżenie poziomu obniżeniem stężenia lipidów w surowicy, poprawia tolerancję glukozy i obniżeniem podwyższonego ciśnienia tętniczego.

Uwagi technologiczne:

Najwłaściwszą techniką przygotowania posiłków jest gotowanie w wodzie i na parze, pod ciśnieniem, w specjalnych naczyniach do gotowania bez wody. Oprócz gotowania zastosowanie ma technika duszenia potraw, polegająca na beztłuszczowym obsmażaniu półproduktów na patelniach teflonowych

(nieuszkodzonych ). Obsmażone potrawy należy podlewać niewielką ilością wody i dusić potrawę do miękkości pod przykryciem.

Tłuszczu nie należy stosować, ponieważ przenika on do wnętrza potrawy, pogarszając jej strawność
i zwiększając kaloryczność. Dozwolone jest pieczenie w rękawie foliowym, w pergaminie na ruszcie, rożnie. Mięso , ryby, warzywa można także piec w naczyniach ceramicznych, lub przygotowywać je
w kombiwarach.

Niedozwolone są potrawy smażone, pieczone, duszone z dodatkiem tłuszczu.

Potrawy , których podstawą są jaja, należy wykonywać na białku np: lane kluski, biszkopt, budynie
z bitą pianą. Żółtko nie jest wskazane ze względu na dużą zawartość cholesterolu.

Nie zaleca się stosowania zasmażek do podprawiania potraw. Zupy i sosy należy zagęszczać zawiesiną z mąki i mleka. Warzywa najkorzystniej jest podawać w postaci surówek, z dodatkiem oleju, lub majonezu sporządzonego na białku jaja lub mleku w proszku, zaleca się też je w formie soków lub gotowane z wody.

Ogólne zalecenia dietetyczne:

  1. borówki (czarne jagody) i czarne porzeczki. Zawierają dużą ilości flawonoidów o właściwościach przeciwutleniających. Zawarte w nich cyjanozydy uszczelniają ścianki naczyń włosowatych, ułatwiają przepływ przez naczynia krwionośne. Spożywanie codziennie jednego grejpfruta zmniejsz stężenie cholesterolu. Korzystne działanie mają również cebula i czosnek. Warzywa te zawierają cenne substancje o działaniu przeciwkrzepliwym, obniżające ciśnienie krwi i cholesterol. W cebuli czerwonej i żółtej najbardziej aktywnym flawonoidem jest kwercetyna, nato­miast w czosnku ajoen. Buraki zawierają flawonoidy – betainę i betacyjany poprawiające krążenie. Selery – działają hipotensyjnie. Suche nasiona, jabłka, zielona herbata też działają korzystnie.
  1. Należy jeść posiłki z naturalnych, świeżych składników, a unikać produktów przetworzonych i konserwowanych związkami sodu, np. zaleca się świeże mięso zamiast konserwowanych, wędzonych lub peklowanych.
  2. znacznie ograniczyć ilość mięsa i wędlin tych o wysokiej zawartości tłuszczu, jak wieprzowina, tłusta wołowina) masła i pełnotłustych produktów mlecznych. z diety należy wyeliminować tłuszcze zwierzęce: smalce, słoninę, boczek, tłuste mięsa, tłuste wędliny, tłuste sery, tłusty drób. Nie spożywanie tłuszczów zwierzęcych ponieważ powoduje to wzrost stężenia cholesterolu w surowicy, a zamiana tłuszczów zwierzęcych na oleje roślinne powoduje spadek jego stężenia .
  1. nie należy pić alkoholu,
  2. stosować olej rzepakowy ( z nasion rzepaku podwójnie uszlachetnionych – bezerukowy ).
  3. to potrawy bogate w : oliwę z oliwek, warzywa i owoce, produktu zbożowe, nasiona roślin strączkowych,
  4. umiarkowane spożycie ryb, umiarkowane spożycie mleka, serów i jogurtów, umiarkowane spożycie czerwonego wina do posiłków, mało mięsa.
  5. należy ograniczyć sól kuchenną do 5 g / dobę oraz przyprawy i sosy z dodatkiem glutaminianu sodu. Nadmiar tego składnika w tkankach zatrzymuje wodę i zwiększa ciśnienie krwi.
  6. Dobrym źródłem nienasyconych kwasów tłuszczowych i przeciwutleniaczy witaminy E , selenu są: kukurydza, orzechy włoskie, migdały, ziarna słonecznika- 2-3 razy w tygodniu w włókno (beta-glukan) zawarte w ziarnach. Otręby pszenne natomiast nie mają wpływu na zmniejszeni cholesterolu, ponieważ nie zawierają błonnika rozpuszczalnego, przyspieszają tylko pasaż jelitowy. Kiełki pszenicy, owsa, soi i innych nasion są cennym produktem wielu składni­ków, m.in. witamin C, E oraz kwasów tłuszczowych n-3. Najcenniejsze są kiełki pszenicy, można je dodawać do różnych potraw, zwłaszcza sałatek, surówek. Jednym z najlepszych przeciwutleniaczy zapobiegającym oksydacyjnej modyfi­kacji cholesterolu LDL jest ubichinon – koenzym Q 10, występujący w makreli, sardynkach, orzechach, sezamie i niektórych mięsach. Produkty mleczne fermentowane, ze zmniejszoną ilością tłuszczu, mają korzystny wpływ na stężenie cholesterolu, ponieważ bakterie kwasu mlekowego asymilują cholesterol.

 

Założenia diety:

Białko: 0,8g/kg należnej masy ciała 16%% dobowego zapotrzebowania energetycznego, stosunek białka zwierzęcego do białka roślinnego powinien wynosić 50 do 50,

Tłuszcze: zapotrzebowanie na tłuszcz 25% dobowego zapotrzebowania energetycznego,

  • 10-15% energii kwasy tłuszczowe jednonienasycone,
  • .6-10% energii kwasy tłuszczowe wielonienasycone, w tym: 5-8% kwasy tłuszczowe n-6, 1-2% kwasy tłuszczowe n-3,
  • cholesterol < 300 mg/dobę (« 7,8 mmol/d),
  • cholesterol < 200 mg/dobę (<5,2 mmol/d) dla chorych ze stężeniem cholesterolu frakcji LDL > 100 mg/dl (2,6 mmol/1),
  • w przypadku zwiększonego stężenia cholesterolu LDL należy zmniejszyć udział kwasów tłuszczowych nasyconych w pokryciu energii,
  • kwasy tłuszczowe nasycone można zastąpić kwasami tłuszczowymi jednonasyconymi lub węglowodanami złożonymi o niskim indeksie glikemicznym


Węglowodany przyswajalne
: zapotrzebowanie na węglowodany 59%

Błonnik: 40 g

Procentowy rozkład energii i wymienników na posiłki:

I Śniadanie – 25%         

II Śniadanie – 10%        

Obiad – 35%      :

Podwieczorek – 10%   

Kolacja – 20%

Godziny spożywania posiłków:

I Śniadanie – 6

II Śniadanie – 9

Obiad – 12

Podwieczorek – 15

Kolacja – 19

Suplementacja:

Potas

W wytycznych ESC/ESH (2013) zwrócono uwagę na konieczność uzupełniania potasu, przede wszystkim ze źródeł pokarmowych, podkreślając istotną rolę tego pierwiastka w obniżeniu ryzyka sercowo-naczyniowego, obniżeniu wartości ciśnienia tętniczego, zmniejszeniu zapadalności na chorobę niedokrwienną serca i udar mózgu. Potas wykazuje działanie natriuretyczne, zmniejsza aktywność układu współczulnego i układu renina angiotensyna–aldosteron (RAA), stąd wysoka podaż tego składnika rekomendowana jest szczególnie pacjentom z nadciśnieniem tętniczym (Ando i wsp., 2010). Wykazano także, że wzrost podaży potasu hamuje agregację płytek, zmniejsza ryzyko zakrzepicy oraz ogranicza rozwój miażdżycy (Judd i wsp., 2012).

Meta-analiza 22 randomizowanych badań wykazała, że zwiększenie spożycia potasu obniżało ciśnienie tętnicze krwi u osób z nadciśnieniem i nie wpływało negatywnie na stężenie katecholamin oraz funkcję nerek u osób dorosłych. Wysoka podaż potasu była związana z 24% obniżeniem ryzyka udaru. Wyniki meta-analizy zwracają uwagę na potencjalne korzyści zwiększonego spożycia potasu dla ogółu populacji w prewencji oraz kontroli wysokiego ciśnienia krwi i udaru (Aburto i wsp., 2013).

U chorych z nadciśnieniem tętniczym przyjmujących leki moczopędne, których stosowanie prowadzi do hipokaliemii, wskazane jest stosowanie suplementacji potasu i kontrola stężenia potasu we krwi.

Aby obniżyć ciśnienie tętnicze oraz zmniejszyć ryzyko wystąpienia CVD, udaru i choroby niedokrwiennej serca, WHO rekomenduje wszystkim osobom dorosłym zwiększenie dziennego spożycia potasu z żywności do przynajmniej 90 mmol (3510 mg) (WHO 2012). Zwraca się także uwagę na utrzymanie proporcji sód:potas bliskiej 1, co można uzyskać poprzez zwiększenie udziału w diecie produktów bogatych w potas (owoce świeże i suszone, warzywa, melasa, strączkowe, produkty zbożowe, orzechy) i ograniczenie podaży produktów przetworzonych przemysłowo z dodatkiem soli.

Wapń

Związki pomiędzy podażą wapnia w diecie a ciśnieniem tętniczym krwi są przedmiotem zainteresowań od dawna. Wyniki badań, prowadzonych na całym świecie, nie są jednoznaczne. Większość badań epidemiologicznych wskazuje na pozytywną rolę wapnia pochodzącego z diety w redukcji ciśnienia tętniczego krwi. Wskazuje się także na zjawisko „wrażliwości na wapń” pewnej grupy populacyjnej. Są to osoby, które prawdopodobnie wymagają zwiększonej podaży wapnia, aby utrzymać prawidłowe wartości ciśnienia tętniczego. Jednak efekt obniżenia ciśnienia spowodowany suplementacją wapnia jest zbyt mały, by można było sformułować zalecenia regularnego przyjmowania wapnia w celu zapobiegania lub leczenia nadciśnienia tętniczego (Griffith i wsp. 1999; van Mierlo i wsp. 2006; Houston i Harper,2008; Waldman i wsp. 2015).

Zwraca się również uwagę na możliwość zwiększonego ryzyka śmiertelności z powodu CVD w grupie mężczyzn przyjmujących suplementy wapnia (Xiao i wsp., 2013).

Magnez

Podaż magnezu w ilości od 500 mg do 1000 mg może prowadzić do obniżenia ciśnienia skurczowego o 2,8 do 5,6 mm Hg oraz rozkurczowego o 1,7 do 3,4 mm Hg (Houston, 2011). Wyniki badań nie są jednak jednoznaczne. Pomimo, że hipomagnezemia jest powiązana z większym ryzykiem chorobowości i śmiertelności z powodu CVD, brak zaleceń standardowej suplementacji magnezu (Kolte i wsp. 2014)

Omega 3

W oparciu o analizę badań dotyczących terapii obniżającej TG osoby z hipertriglicerydemią i niskim HDL-C mogą korzystać z terapii OM3-CA obniża­jącej TG w monoterapii lub w połączeniu ze statyną. Korzyści płynące z profilu lipidowego z użyciem OM3-CA zarówno w monoterapii, jak i w połączeniu ze statynami zostały dobrze udowodnione w badaniach takich jak EVOLVE i ESPRIT. Poprzednie badania wykazały również zalety stosowania OM3-FA, co praw­dopodobnie zwiększa się wraz z OM3-CA ze względu na większą biodostępność w porównaniu ze starszymi preparatami. Ponadto stwierdzono, że OM3-CA mają wysoki stopień bezpieczeństwa i tolerancji, w prze­ciwieństwie do innych leków obniżających stężenie cholesterolu. Chociaż OM3-FA były w przeszłości stosowane głównie w leczeniu hipertriglicerydemii, próby z zastosowaniem preparatów OM3-CA i innych preparatów OM3-FA wykazały szereg innych korzyści, tj. zmniejszenie stężenia nie-HDL-C, redukcję wiel­kości cząstek LDL-C oraz obniżenie markerów stanu zapalnego i aktywacji płytek krwi.

Ogólne wytyczne:

  • Spożycie około 2 g steroli/stanoli roślinnych na dobę powoduje obniżenie stężenia cholesterolu ogółem oraz frakcji LDL o 7-10%.
  • Wszystkim pacjentom kardiologicznym zaleca się dzienną podaż soli poniżej 5 g. Dodatkowe ograniczenie podaży sodu należy rozważyć u osób sodowrażliwych.
  • W profilaktyce chorób CVD zaleca się spożywanie dwóch porcji ryb tygodniowo (140 g każda), z których przynajmniej jedna porcja to ryba tłusta.
  • Pacjentów kardiologicznych należy zachęcać do ograniczania spożycia napojów zawierających alkohol.
  • Zaleca się by orzechy (niesolone) w ilości ok. 30 g stanowiły stały element diety kardioprotekcyjnej.
  • Dieta z ograniczeniem nasyconych kwasów tłuszczowych, zawierająca co najmniej 25 g/dzień białka sojowego, może zmniejszyć ryzyko chorób serca.
  • Podaż kofeiny w diecie pacjentów kardiologicznych (ze wszystkich źródeł) powinna być uzależniona od indywidualnej wrażliwości na ten składnik.
  • Włączenie do codziennej diety 1-2 ząbków czosnku może sprzyjać zmniejszeniu ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego.
  • U zdrowych osób spożywanie 5 jaj w tygodniu nie zwiększa ryzyka chorób układu krążenia, osoby z grupy podwyższonego ryzyka (cukrzyca, hipercholesterolemia) powinny ograniczyć spożycie jaj do 3-4/tydzień (łącznie ze spożywanymi w potrawach) (Eilat-Adar i wsp., 2013).
  • Wszystkim pacjentom kardiologicznym należy zalecać prawidłowo zbilansowaną dietę. Diety o udokumentowanej skuteczności to dieta DASH, dieta śródziemnomorska, dieta Portfolio.
  • Dieta oparta o produkty z niskim indeksem glikemicznym może być istotnym elementem dietoprofilaktyki i dietoterapii u pacjentów kardiologicznych z nadwagą i otyłością, aterogenną dyslipidemią i insulinoopornością.
  • Stosowanie farmakoterapii nie zwalnia pacjentów kardiologicznych z przestrzegania zaleceń dietetycznych.

Dodaj komentarz