Reakcje fizjologiczne

Reakcje fizjologiczne zachodzące przed, w trakcie i po zakończeniu pracy fizycznej

Zjawiska zachodzące przed wysiłkiem sportowym

Stany przedstartowe

Powtarzające się napięcia w okresie uprawiania sportu bądź systematycznych ćwiczeń fizycznych jak i samego współzawodnictwa prowadzą do wytworzenia u człowieka całego szeregu odruchów, które na samo wyobrażenie ruchu wywołują szereg reakcji. Jakość i/oraz intensywność tych reakcji zależy od wielu czynników (stopień wytrenowania zawodnika, typ układu nerwowego, ranga zawodów i ich lokalizacja). Czynniki te powodują, że stany emocjonalne, występujące u sportowców przed startem w zawodach mogą ujawniać się w trzech postaciach:

  • Postać prawidłowa – charakteryzuje ją umiarkowane wzmożenie czynności poszczególnych mechanizmów przystosowawczych do pracy i utrzymanie ich w stanie pogotowia czynnościowego. Umożliwia to szybkie wciągnięcie organizmu do pracy i wczesne osiągnięcie stanu równowagi czynnościowej. Postać ta utrzymuje ustrój w warunkach optymalnego pobudzenia i mobilizuje go do pracy.
  • Gorączka przedstartowa – kiedy jednak pobudzenie przekroczy pewien optymalny zakres, w sposób nieproporcjonalny do potrzeb to wzmożenie czynności układów oddechowego, humoralnego, nerwowego, krążenia, przemiany materii może zubożyć zapasy energetyczne ustroju oraz ograniczyć przystosowawcze rezerwy fizjologiczne. Towarzyszy temu często wyraźnie zaznaczone podniecenie ruchowe, wzmożenie czynności przewodu pokarmowego (biegunki i wymioty) oraz drażliwość i bezsenność. Efektem takiego stanu jest zmniejszenie potencjalnych możliwości wysiłkowych, obniżenie rezerw przystosowawczych ustroju oraz dezorganizacja jego funkcji. Dodatkowo taki stan może doprowadzać do zmęczenia komórek CUN. Osiągnięcie dobrego wyniku jest nie tylko utrudnione ale i wręcz niemożliwe.
  • Apatia ruchowa – w pewnych warunkach, zwłaszcza u osób ze słabym układem nerwowym, wiadomość o mających odbyć się ważnych zawodach może wywołać uogólniony stan hamowania czynności komórek nerwowych centralnego systemu. Charakteryzuje się ona przytłumieniem.

 

Zjawiska zachodzące w trakcie wysiłku

Deficyt tlenowy

Jest to różnica między zapotrzebowaniem a dostarczeniem tlenu do organizmu wykonującego pracę fizyczną. Stanowi ona zadłużenie tlenowe, które musi być spłacone częściowo podczas pracy (jeżeli jest to możliwe) lub bezpośrednio po jej zakończeniu (zwykle w nadmiarze).

Martwy punkt

W następnym okresie pracy mogą wystąpić reakcje zmniejszające zdolność do wysiłku. Przejawiają się one: trudnościami oddechowymi, zaobserwować można grymas na twarzy, a głowa wykonuje drgające lub pływające ruchy. Oddychanie staje się płytkie. Pojawia się uczucie ucisku w klatce piersiowej i wspominana duszność, która dominuje nad tymi objawami. Wzrasta prężność CO2 w powietrzu pęcherzykowym. Tętno staje się nieregularne. Występuje bladość skóry. Ruchy stają się wolniejsze, mniej skoordynowane, a czasem pojawia się ból mięśniowe i kłucie  w boku (kolka).

Drugi oddech

W wyniku dalszego kontynuowania wysiłku  fizycznego prowadzi do usunięcia niekorzystnych zmian i pojawienia się ulgi oraz wrażenia łatwiejszego pokonywania wysiłku. Objawy towarzyszące martwemu punktowi zanikają, a oddychanie staje się łatwiejsze. Wraca normalny wyraz twarzy, ruchy głowy uspokajają się. Oddychanie staje się łatwiejsze, wolniejsze i głębsze, obniża się CO2 w organizmie, znika ucisk w klatce piersiowej i kłucie w boku, częstość tętna uspokaja się, ruchy stają się bardziej skoordynowane, a ich szybkość się zwiększa. Podniesieniu ulega temperatura mięśni i całego ciała. Nasila się wydzielanie potu. Wysiłek kontynuowany jest w warunkach względnego komfortu.

Stan steady-state

Do określenia stopnia wytrenowania ostatnio obok progów metabolicznych i VO2max stosowany jest również stan steady state.

 

Zjawiska zachodzące po wysiłku sportowym

Szok grawitacyjny

Przerwanie wysiłku fizycznego prowadzi do zmian wewnątrzustrojowych, zmierzając do usunięcia skutków jego działania. Zaprzestanie pracy fizycznej prowadzi również do wyłączenia pompy mięśniowej, która warunkuje prawidłowy dopływ krwi do serca w czasie pracy. Jak wiadomo naczynia krwionośne są rozszerzone podczas pracy fizycznej w wyniku działania kwaśnych metabolitów, co może spowodować odpływ krwi pod napływem siły ciążenia do pojemnych naczyń krwionośnych dolnych kończyn. Zjawisko to nasila się po zakończeniu pracy fizycznej. Prowadzi to do ograniczenia powrotu żylnego w kierunku serca oraz spadku ciśnienia w górnych partiach ciała i mózgu. Może to wywołać omdlenia, wynikające z niedotlenienia komórek mózgowych.

Dług tlenowy

Wielkość jego wyznacza ilość tlenu zużytego w fazie wypoczynku w nadmiarze w stosunku do potrzeb spoczywającego organizmu.

Czynniki powodujące powstawanie długu tlenowego:

– resynteza z ATP i CP

– resynteza glikogenu z mleczanu

– zużywanie mleczanu przez nerki, serce, wątrobę i mm szkieletowe

– przywrócenie spoczynkowych ilości tlenu we krwi i mioglobinie

– podniesiona częstość skurczów serca i wentylacja min.

– podniesiony poziom hormonów

– podniesiona temp. ciała

Trzy fazy długu tlenowego:

– szybka, alaktyczna (trwa kilka minut, po 30 sekundach spada do 50%, po 3 min 98%)

– wolna, laktyczna (do kilkudziesięciu minut, po 15 minutach spada do 50%, po 1h 98%)

– utrwalona (wraca do kilki godzin)

Rodzaje długu tlenowego:

– dług alaktyczny (bezmleczanowy) – nie związany z kwasem mlekowym, tlen wykorzystywany jest do odbudowy związków energetycznych (głównie fosforanu)

– dług laktyczny – nadmiar tlenu wykorzystywany jest do usuwania kwasu mlekowego (spalanie kwasu mlekowego w cyklu Krebsa lub glukogeneza).

Leukocytoza miogenna

Powysiłkowe zmiany leukocytów przebiegają w trzech fazach, których długość trwania i intensywność zależy od rodzaju pracy i stopnia wytrenowania organizmu:

I – zwiększenie liczby limfocytów (podobne zmiany występują po zadziałaniu bodźców bólowych i pobudzeń emocjonalnych), zmiany te są konsekwencją pobudzenia układu sympatycznego, po którym następuje „wyciśnięcie” limfocytów z węzłów chłonnych i śledziony.

II – zwiększenie się liczby granulocytów obojętnochłonnych – zwiększenie przepuszczalności bariery szpikowej, zwiększenie napięcia układu sympatycznego powoduje wzmożone opróżnianie magazynów krwi, (leukocytoza 50 000/mm3 utrzymuje się przez 2-3 godz. a o biegu maratońskim nawet 24 godziny po zakończeniu pracy).

III – po bardzo intensywnym i wyczerpującym wysiłku faza „toksyczna” (Jegorow), następuje zmniejszenie się liczby krwinek obojętnochłonnych, co może świadczyć o przejściowym wyczerpaniu się zdolności krwiotwórczych szpiku kostnego.

 

 

 

 

Dodaj komentarz