Minerały- rola, niedobory, nadmiary.

Minerały

Składniki egzogenne organizm nie potrafi ich sam wyprodukować dostarczane z pożywieniem Stanowią 4% masy ciała dorosłego człowieka

Rola minerałów

  • Składnik komórek, enzymów, hormonów
  • Składnik płynów ustrojowych
  • Transporter tlenu
  • Materiał budulcowy
  • Regulator pobudliwości nerwowo-mięśniowej
  • Regulator gospodarki wodno-elektrolitowej
  • Regulator równowagi kwasowo-zasadowej Makroelementy :

Wysoka zawartość w organizmie >0,01% Zapotrzebowanie >100mg/D

  • wapń, fosfor, magnez, sód, potas, chlor, siarka Mikroelementy (na odwrót poniżej <):
  • Żelazo, miedź, cynk, mangan, fluor , jod Kobalt, Molibden, Selen, chrom, nikiel Źródła:
  • produkty roślinne i zwierzęce sól woda

 

Wapń – Ca

Główny składnik kości stanowi Półtora procent masy ciała 99% znajduje się w kościach w zębach paznokciach resztę w postaci zjonizowanej w komórkach płynach ustrojowych.

Rola wapnia Ca:

  • Składnik kości
  • zapewnia twardość zębów
  • bierze udział w przepuszczalności błon komórkowych, w przewodnictwie nerwowym, skurczach mięśni
  • wpływa na utrzymanie równowagi kwasowo-zasadowej
  • bierze udział w wykorzystaniu żelaza, pomaga w przyswajaniu witaminy B12
  • aktywator lub inhibitor wielu enzymów na przykład krzepnięcia krwi aktywacji ATP-azy lipazy Niedobór wapnia:
  • Odwodnienie organizmu
  • tężyczka- wzmożone napięcie skurczowe mrowienie skurcze
  • zniekształcenie kośćca, uszkodzenie zębów
  • zaburzenie funkcje serca
  • zaburzenie funkcji układu nerwowego i mięśni
  • u dzieci krzywica u dorosłych osteoporoza Wapń nadmiar
  • Uszkodzenie nerek, tworzenie złogów nerkowych
  • Zaburzenie wchłanianie żelaza magnezu oraz cynku
  • Zaparcia
  • Zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego (zaburzenia orientacji senność śpiączka)
  • Zaburzenia rytmu serca, częstoskurcz

Wapń źródła:

  • pełnoziarniste produkty zbożowe
  • mleko i produkty mleczne
  • ryby z kośćcem sardynki szprot
  • mak
  • rośliny strączkowe
  • warzywa liściaste
  • orzechy

*Dla optymalnego wchłanianie wapnia konieczna jest obecność fosforu,

Witamina D, laktoza i aminokwasy zwiększą przyswajanie i wchłanianie wapnia Szczawiany i fityniany ograniczają wchłanianie wapnia.

Zapotrzebowanie dzienne ok. 1000mg.

 

Fosfor -P

  • Stanowi 1% masy ciała dorosłego człowieka
  • Razem z wapnieniem jest najważniejszym składnikiem układu kostnego 80% P znajduje się w kościach w postaci fosforanu wapnia
  • do jego czynności niezbędny jest wapń i witamina D
  • 3/4 fosforu wchłaniana jest w jelicie cienkim
  • zapotrzebowanie na wapń jest dla osób dorosłych na około 700 mg

Rola fosforu

  • Reguluje procesy mineralizacji kości niezbędne do wchłaniania wapnia
  • bierze udział w przemianach energetycznych ustroju ATP ADP
  • wchodzi w skład białek tłuszczów węglowodanów kwasów nukleinowych
  • odgrywa rolę w namnażanie komórek
  • uczestniczy w przenoszeniu kwasów tłuszczowych
  • reguluje gospodarkę kwasowo-zasadową

Niedobór fosforu

  • Hipofosfatemia – jest to niebezpieczne stan która może doprowadzić do śmierci na niedobór fosforu narażone są osoby niedożywione.

– może doprowadzić do rozpadu mięśni objawy: osłabienie mięśni, ból mięśni, obrzęk mięśni, łagodne zwiększenie napięcia mięśniowego, skurcze mięśni, niewydolność oddechowa, problemy krążeniowe, arytmia

– zaburzeń neurologicznych drgawki i dezorientacja porażenie

– zaburzenień układu kostnego: bóle kości rozmiękczenie kości

– Zaburzeń żołądkowo jelitowych: nudności, wymioty, brak apetytu

Fosfor nadmiar

  • Nie jest szkodliwy o ile zapewniona jest odpowiednia podaż wapnia i witaminy D3
  • Może dochodzić do zmniejszenia stężenia wapnia we krwi
  • Może powodować zwapnienie tkanek miękkich i zaburzenia struktury tkanki kostnej
  • Często występuje przy niewydolności nerek

Źródła fosforu ( podobnie jak Ca)

  • Jaja,
  • mięso, ryby, podroby,
  • pełnoziarniste produkty zbożowe,
  • mleko i przetwory sery podpuszczkowe

 

Magnez- Mg

  • całkowita zawartość magnezu 20 do 30 miligramów
  • jest aktywatorem ponad 300 enzymów
  • 51% znajduje się w układzie kostnym 48% w mięśniach i tkankach miękkich 1% w płynie poza komórkowym
  • stężenie w przestrzeni wewnątrzkomórkowej jest kilkakrotnie wyższe niż na zewnątrz

Rola magnezu:

  • Niezbędny w budowie kości i zębów
  • aktywuje enzymy na przykład ATP-się
  • bierze udział w przemianach węglowodanów -w glikolizie beztlenowej
  • utrzymuje błony komórkowe w stanie integralności
  • jest niezbędny do syntezy DNA
  • przyspiesza wchłanianie wapnia
  • działa antystresowo wpływając na funkcje mózgu
  • zwalnia procesy starzenia
  • bierze udział w pobudliwości tkanki nerwowej i mięśniowej

Niedobór magnezu:

  • Zaburzenia krążenia i pracy serca
  • nadpobudliwość drgawki
  • może wystąpić niedokrwistość (zmniejszenie zawartości magnezu uszkadza błony komórkowe krwinek)
  • kruchość kości i osteoporoza szczególnie w okresie post menopauzalnym)
  • zmniejszenie odporności poprzez zaburzenia syntezy białek
  • nadciśnienie tętnicze
  • wzrost insulinooporności
  • oczopląs

Nadmiar magnezu:

*Występuje przy nieprawidłowej pracy nerek

  • nudności wymioty
  • spadek ciśnienia tętniczego krwi
  • zaburzenia pracy serca i OUN, hipokaliemia

Przyswajalność magnezu

  • z diety około 50%,
  • z suplementów lepiej przyswajalne są sole organiczne: mlecznan, cytrynian, asparaginian
  • jego wchłanianie wspomaga laktoza, witamina B6, nienasycone kwasy tłuszczowe,
  • ograniczająco wpływają tłuszcze nasycone, błonnik, fityniny, garbniki Zapotrzebowanie

M- 420 mg/D

K- 360 mg/D

Ciąża – zapotrzebowanie wzrasta ze względu na potrzeby płodu, łożyska, zwiększenie mc

Źródło

  • Warzywa zielone -mg jest składnikiem chlorofilu
  • pełnoziarniste produkty zbożowe
  • rośliny strączkowe
  • orzechy
  • kakao
  • czekolada

 

Potas – K

  • Jest kationem wewnątrzkomórkowym i stanowi podstawowy składnik protoplazmy komórki
  • najwięcej go w mięśniach
  • całkowite zapotrzebowanie 110g – 140 g
  • nadmiar potasu usuwane z kałem i przez nerki

Rola potasu

  • Bierze udział w regulacji ciśnienia osmotycznego i w płynach ustrojowych
  • utrzymuje równowagę osmotyczną wewnątrz komórki
  • utrzymuje potencjał spoczynkowy błon komórkowych
  • reguluje gospodarkę wodno-elektrolitową
  • wpływa na równowagę kwasowo-zasadową
  • bierze udział w przewodnictwie nerwowym
  • utrzymuje prawidłową kurczliwość mięśni
  • uczestniczy w przemianach węglowodanów oraz w syntezie białek
  • katalizuje wiele reakcji enzymatycznych

Niedobór Potasu

  • Występuje rzadko u osób przestrzegających zasad racjonalnego żywienia
  • hipokaliemia może występować w przebiegu biegunek, dużej potliwości, głodówek, przy stosowaniu środków moczopędnych
  • W przebiegu chorób nowotworowych w kacheksji
  • Przy anoreksji
  • Poniżej 3500mmol/dl objawy: pogorszenie pobudliwości nerwowo-mięśniowej, bolesne skurcze mięśni oraz uszkodzenie odwodnienia mięśnia sercowego
  • niedobór potasu prowadzi do gromadzenia się kwasu mlekowego i pirogronowego w komórkach organizmu- zakwaszenie organizmu

Nadmiar Potasu

  • Przy niewydolności nadnerczy
  • przy niewydolności nerek
  • po podaniu dożylnym
  • 18 g/d dawka toksyczna zatrzymanie czynności serca!

*90% jest wchłaniana w końcowej części jelita cienkiego

*ogranicza wydalanie wapnia z moczem zmniejsza wchłanianie witaminy B12

* słone napoje i strona żywność =zatrzymanie płynów w organizmie

Źródła potasu

  • warzywa: pomidor seler marchew, kapusta
  • pełnoziarniste produkty zbożowe
  • rośliny strączkowe
  • ziemniaki
  • Banany, śliwki, porzeczki, owoce suszone

 

Sód -Na

  • występuje w organizmie człowieka głównie w błonach komórkowych a także w osoczu krwi całkowita zawartość sodu w organizmie jest 90 g tylko 1/3 w kościach
  • Ilość sodu regulowane przez układ hormonalny aldosteron
  • Wydalane z moczem kałem i potem

Sód rola:

  • Zapewnia prawidłową równowaga osmotyczna w ECF
  • regulacja objętości ECF
  • niezbędne do przewodzenia impulsów nerwowych( tworzy potencjał błony komórkowej )
  • utrzymuje właściwą sprawność mięśni i nerwów
  • Bierze udział w transporcie aminokwasów węglowodanów do tkanek
  • składnik ATP-azy
  • zapewnia zasadowość limfy i krwi
  • reguluje równowagę kwasowo-zasadową

Sód niedobór:

  • Szybkie odwodnienie -występuje przy poceniu się, wymiotach, biegunach, niedoczynności kory nadnerczy, w schorzeniach nerek
  • zatrucie wodą w przypadku przewodnienia (woda przenika do wnętrza komórek)
  • bóle głowy
  • zmęczenie i apatia

Sód nadmiar:

  • Nadciśnienie
  • zwiększone ryzyko nowotworu żołądka
  • obrzęki przy upośledzonej czynności nerek
  • zwiększone ryzyko udaru

* przyczyna nadmierne spożycie soli w diecie

Sód -źródła:

  • Wędliny
  • sery podpuszczkowe
  • sól kuchenna
  • słone przekąski
  • pieczywo

Zapotrzebowanie: 5-6 g na dobę

 

Chlor -Cl

  • Występuje przede wszystkim w płynach ustrojowych głównie w płynie mózgowo rdzeniowym
  • Żywności występuje głównie w postaci chlorku sodu

Rola chloru:

  • wraz z sodem wpływa na utrzymanie ciśnienia osmotycznego
  • reguluje równowagę kwasowo-zasadową
  • współtworzy kwas solny w postaci chlorku potasu i chlorku sodu
  • wpływa na funkcjonowanie serca

Niedobór chloru

  • narusza homeostazę organizmu
  • Występuje przy nadmiernym poceniu się wymiotach

 

Żelazo- Fe

  • 4- 5 g w organizmie
  • 60- 70% w hemoglobinie
  • Magazynowe na wątrobie, śledzionie, nerkach, w szpiku kostnym
  • Ponad 80% żelaza organizm czerpie z rozpadu erytrocytów
  • niewielkiej ilości są wydalane z moczem kałem potem
  • straty zachodzą w stanach patologicznych na przykład krwotoki, przewlekłe stosowanie kwasu acetylosalicylowego -krwawienie z błony śluzowej jelita

Żelazo rola:

  • Składnik wielu enzymów uczestniczących w procesach oksydacyjno-redaukujących
  • Uczestniczy w transporcie tlenu w syntezie DNA i produkcji ATP
  • Pełni podstawową funkcję w przemianie energii tworzeniu i wzroście czerwonych krwinek utrzymaniu bilansu cieplnego oraz odporności hormonalnej i komórkowej
  • Katalizuje reakcje przekształcające nadtlenek wodoru wolne rodniki które atakują błony komórkowe białka DNA uszkadzając tkanki
  • Niezbędne do prawidłowego wzrostu i rozwoju organizmu

Żelazo niedobór:

Niedokrwistość niedobarwliwa: najbardziej narażone niemowlęta, 4 -6 miesiąc życia, kobiet w ciąży, młodzież

  • Bladość powłok
  • osłabienie umysłowe i mięśniowe
  • palpitacja serca
  • szybkie męczenie się
  • słabszy rozwój psychiczny
  • spadek odporności

Żelazo nadmiar:

Prowadzi do HEMOCHROMATOZY

  • żelazo odkłada się w wątrobie trzustki w mięśniu sercowym nadnerczach i stawach
  • uszkodzenie w/w narządów
  • dawka śmiertelna wynosi 200 mg na kilogram masy ciała.

Przyswajalność żelazo

  • hemowe 20%
  • żelazo niehemowe 5%

*witamina C zwiększa wchłanianie żelaza, podobnie mięso, ryby, drób, podroby.

*Utrudniają wchłanianie fityniany fosforany, podobnie kazeina, serwatka

Żelazo źródła:

  • Hemowe: wątroba nerki i serca, mięso i przetwory mięsne z krwią, drób, ryby
  • Niehemowe: żółtka jaj, pełne ziarna zbóż, warzywa zielone, boćwina, korzeń pietruszki, buraki Zapotrzebowanie:

M- 10 mg/d

K- 15 mg/d

Ciężarne- 27 mg/d

 

Jod -J

  • Występuje głównie w tarczycy jako składnik hormonów produkowanych przez ten gruczoł
  • Zbyt niski poziom jodu w pożywieniu w wodzie do picia jest jednym z głównych czynników wpływających na stan zdrowia populacji niedobór tego składnika powoduje występowanie przerostu gruczołu tarczycowego tak zwana Wola prostego
  • Choroba ta może występować masowo w okolicach w których ilości jodu w glebie i wodzie są niewystarczające w rejonach tych nasilają się też przypadki niedorozwoju umysłowego ludzi
  • Jod jest dobrze wchłaniany przez przewód pokarmowy przez błony śluzowe narządów oddechowych oraz skórę stąd korzystne działanie na organizm człowieka powietrza bogatego w jod w rejonach nadmorskich

Źródła jodu

  • Ryby morskie:śledź dorsz karp
  • mleko
  • Warzywa
  • Woda
  • Sól jodowana

 

Cynk -Zn

  • wystepuje 75% wewnątrzkomórkowo i w krwinkach czerwonych
  • wchodzi w skład 60 enzymów biorących udział w przemianach białek tłuszczów i węglowodanów
  • wchłaniany w przewodzie pokarmowym 20- 40%- jelito cienkie

Cynk niedobór:

  • Wypadanie włosów
  • zmiany skórne
  • spadek odporności
  • zaburzenia hormonalne u mężczyzn
  • bezpłodność

 

Selen- Se

Rola selenu

  • Synergen witamina E
  • chroni komórki DNA przed wolnymi rodnikami
  • wchodzi w skład peroksydazy glutationu (chroniąc przed nadtlenkami)
  • zapobiega stłuszczeniu wątroby
  • neutralizuje działanie aflatoksyny

Selen źródła:

  • tuńczyk
  • nasiona brazylijskie
  • słonecznik
  • owocach morza

 

Chrom -CR

Rola chromu:

  • Odgrywa rolę w metabolizmie glukozy
  • reguluje stężenie glukozy we krwi

Chrom niedobór :

  • Zaburzenia przemian glukozy isulinooporność i hiperglikemia

Chrom źródła:

  • Otręby
  • zarodki ziaren zbóż
  • goździki
  • podroby mięso
  • drożdże

Dodaj komentarz