CUKRZYCA TYPU 1

CUKRZYCA TYPU 1

łac. diabetes mellitus

CUKRZYCA – choroba metaboliczna charakteryzująca się hiperglikemią wynikająca z defektu wydzielania i/lub działania insuliny. To tzw. proces autoagresji, czyli samoistnego niszczenia komórek przez organizm przez co dochodzi do całkowitej destrukcji komórek beta wysp trzustkowych produkujących insulinę przez co trzustka traci zdolność do produkcji insuliny.

Cukrzyca typu 1 wg. WHO dzieli się na:

ZAUTOIMMUNOLOGICZNĄ podtyp cukrzycy: LADA (Latent Autoimmune Diabetes in Adults): dotyczy 5-10% osób z cukrzycą rozpoznaną po 35. roku życia jako cukrzyca typu 2 Różnicowanie z cukrzycą typu 2 – PEWNE ROZPOZNANIE TYPU LADA: potwierdzeniem jest stwierdzenie obecności autoprzeciwciał typowych dla cukrzycy typu 1, przede wszystkim anty-GAD65, i/lub niskie stężenie peptydu C. Charakteryzuje się autoagresją, powolnym przebiegiem, u dorosłych najczęściej po 35 r.ż., późno objawiająca się kliniczna insulinozależność w pierwszych miesiącach po rozpoznaniu.

IDIOPATYCZNA

podtyp cukrzycy: monogenowe – najczęściej spotykana MODY (Maturity Onset Diabetes ot the Young), mitochondrialna oraz noworodkowa

-1-2% wszystkich przypadków cukrzycy

  • powstaje w wyniku mutacji pojedynczego genu
  • defekt wydzielania insuliny
  • diagnoza: badanie genetyczne w wyspecjalizowanych ośrodkach
  • cukrzyca noworodkowa: diagnozuje się jako zachorowanie przed 9 m.ż.
  • najczęstsza forma cukrzycy MODY wiąże się z mutacjami w genach HNF1A i glukokinazy. Potwierdzeniem jest wczesny początek cukrzycy (typowo przed 25. r.ż.), brak zależności od insuliny oraz tendencji do kwasicy ketonowej, niewielkie zapotrzebowanie na insulinę, wywiad rodzinny w kierunku cukrzycy obejmujący co najmniej 2 pokolenia (wczesne zachorowanie na cukrzycę u co najmniej

2 członków rodziny), brak autoprzeciwciał typowych dla cukrzycy typu 1, cukromocz większy niż należałoby oczekiwać na podstawie wartości glikemii

Leczenie:

Insulinoterapia jest jedynym sposobem leczenia. Realizowana jest za pomocą wstrzykiwaczy typu pen lub osobistej pompy insulinowej. Preferowane są analogi insuliny ze względu na mniejsze ryzyko hipoglikemii.

Wyrównanie gospodarki węglowodanowej HbA1c < 6,5%

Wyrównanie gospodarki lipidowej, zależne od ryzyka sercowo – naczyn.

Wyrównanie ciśnienia tętniczego ciśnienie skurczowe: < 130 mm Hg, ciśnienie rozkurczowe: < 80 mm Hg.

Pożądana masa ciała, stosując diety o zmniejszonej wartości kalorycznej i różnych proporcjach makroskładników, nie zaleca się długotrwałego stosowania diet o znacznie obniżonej podaży węglowodanów. Kontrola wielkości porcji.

Edukacja w zakresie ogólnych zasad prawidłowego żywienia w cukrzycy przez osoby do tego uprawnione.

Wysiłek fizyczny – w celu uzyskania optymalnego efektu powinien być regularny, podejmowany co najmniej co 2-3 dni, jednak najlepiej codziennie.

Zalecenia IDF i FEND dla osób z cukrzycą w związku z epidemią Covid-19: pamiętaj o nawodnieniu / kontroluj poziom glukozy we krwi / monitoruj temperaturę ciała jeśli przyjmujesz insulinę, skontroluj w laboratorium poziom ciał ketonowych w moczu lub krwi postępuj zgodnie z zaleceniami lekarza prowadzącego

 

ZALECENIA ŻYWIENIOWE:

  • Unikać spożywania węglowodanów łatwo przyswajalnych
  • Założenia diety oraz schemat leczenia insuliną powinny być ustalone indywidualnie (Insulinoterapia powinna być dostosowana do zwyczajów żywieniowych pacjenta, składu spożywanych posiłków (zawartości węglowodanów, białek i tłuszczu) oraz trybu życia i aktywności fizycznej)
  • Należy traktować priorytetowo szacowanie zawartości węglowodanów przyswajalnych w posiłku, np?w systemie wymienników węglowodanowych (WW). Przy wyborze żywności pomocne mogą być również wartości indeksu glikemicznego (IG) i ładunku glikemicznego (EG) produktów.
  • Wielu pacjentów z cukrzycą w najstarszych grupach wiekowych edukacja dietetyczna powinna oyc indywidualizowana

Celem leczenia dietetycznego jest uzyskanie i utrzymanie:

—prawidłowego (bliskiego normy) stężenia glukozy w surowicy krwi w celu prewencji powikłań cukrzycy;

  • optymalnego stężenia lipidów i lipoprotein w surowicy;
  • optymalnych wartości ciśnienia tętniczego krwi w celu redukcji ryzyka chorób naczyń;

—pożądanej masy ciała

 

PRZYKŁADOWY JADŁOSPIS:

ŚNIADANIE 125%

płatki owsiane z kefirem 0,5%, orzechy włoskie, truskawkio pełnoziarniste posmarowane margarynę , twarożek chudy ze szczypiorkiem i rzodkiewkę, pomidor, sałata, herbata owocowa bez cukru ŚNIADANIE I110%

OBIAD 35%

zupa pomidorowa na wywarze jarskim z makaronem pełnoziarnistym gotowanym al dente, łosoś pieczony w pergaminie, surówka z kapusty pekińskiej, ryż bręzowy PODWIECZOREK 10%

jabłko pieczone z cynamonem, jogurt naturalny 1,5% tł. kawa zbożowa bez cukru z chudym mlekiem

KOLACJA 20% pieczywo razowe posmarowane margarynę miękkę, polędwica drobiowa, parowane różyczki brokuła, papryka czerwona, herbata zielona bez cukru

TECHNIKA SPORZĄDZANIA POTRAW:

  • gotowanie w wodzie, na parze (nie rozgotowywać produktów

zbożowych i jarzyn)

  • pieczenie bez tłuszczu
  • duszenie bez tłuszczu

-dieta z ograniczeniem łatwo przyswajalnych węglowodanów -zalecany niski indeks glikemiczny potraw -zwiększona zawartość błonnika pokarmowego

BIAŁKO 15-20% (1-1,5g/kg mc/d.) TŁUSZCZE25-40% WĘGLOWODANY45-60% BŁONNIK: min. 25 g lub 15 g/1OOO kcal diety (należy zwiększać spożycie błonnika) Suplementacja witaminą D3 zgodnie z zaleceniami dla populacji ogólnej

PRODUKTY ZALECANE: pełnoziarniste produkty zbożowe, otręby, suche nasiona roślin stryczkowych, surowe warzywa (brokuły, cukinia, cykoria, kalafior, kapusta pekińska, ogórek, papryka, pomidor, por, rzodkiewka, sałata, szparagi i szpinak), surowe owoce (agrest, borówki, brzoskwinia, grejpfrut, gruszki, jabłka, jeżyny, maliny, mandarynki, pomarańcze, porzeczki, truskawki, wiśnie), tłuszcze roślinne (oliwa, olej rzepakowy, lniany), tłuste ryby (łosoś, halibut, sardynka, makrela), orzechy, chude mięso (drób, cielęcina, królik, ryby), chudy nabiał, jaja, woda minimum 2 l/dzień

PRODUKTY PRZECIWSKAZANE: cukier, słodycze, miód, powidła, marmolada, owoce z puszek, wysokosłodzone dżemy, soki i napoje owocowe, pieczywo pszenne, drożdżówka, rogale, ryż biały, drobne kasze), makaron z męki jasnej, tłuszcz palmowy i kokosowy, smalec, słonina, boczek, tłuste mięsa (wieprzowina, kaczka), masło i pełnotłusty nabił,utwardzone margaryny, alkohol, daktyle, rodzynki, figi suszone, morele suszone, winogrona, czereśnie, banany i gruszki

 

Bibliografia:

  1. Ciborowska H., Rudnicka A., Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka, PZWL, Warszawa, wydanie 4, dodruk 6, 2019.
  2. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne, Diabetologia Praktyczna, Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2020, Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, tom 6, nr 1, Via Medica, Gdańsk, 2020.
  3. Portal internetowy https://cukrzyca.pl

Dodaj komentarz